Κείμενο: Αναστασία Καραβασιλείου
Το έργο των δύο σημαντικών στοχαστριών είναι ένας σταθμός στη μελέτη της γυναικείας κατάστασης ως ιερής και του φύλου γενικότερα. Το θηλυκό στοιχείο που έχουν άνδρες και γυναίκες μέσα τους αντιμετωπίζεται από τη σκοπιά της ψυχανάλυσης, της φιλοσοφίας, της ανθρωπολογίας, της ιστορίας και της θρησκείας. Στον κόσμο του θηλυκού η ιερότητα ισοδυναμεί με έκσταση, με το άνοιγμα σε μια άλλη αντίληψη της πραγματικότητας. Η κατάπνιξη της ιερότητας αυτής εξίσωσε την έκσταση με τη νεύρωση, τη ρευστότητα με αδυναμία, τη θηλυκότητα με ευαλωτότητα αντί για δύναμη.
Στην αλληλογραφία τους οι δύο διανοήτριες κάνουν ένα πέρασμα από σημεία της σκέψης που και οι δυο ανέπτυξαν στο πλούσιο και πολύπλευρο έργο τους. Οι διαφωνίες, οι παρεξηγήσεις, ο ρέων λόγος της απλής και άμεσης επικοινωνίας της αλληλογραφίας κάνει πιο προσιτές και απτές τις αφηρημένες έννοιες.
Περιδιαβαίνουν στα ανθρωπολογικά παραδείγματα, στις ψυχαναλυτικές, ιστορικές και θρησκευτικές περιπτώσεις, για να αναδείξουν ότι το ιερό εκεί που φαίνεται ορισμένο και συγκεκριμένο, εκεί που μοιάζει να φανερώνεται, παραμένει άπιαστο, ρευστό και στη σφαίρα άλλων πλευρών της συνείδησης όχι τόσο λεκτικοποιημένων. Το ιερό εν τέλει γίνεται αντιληπτό ως βίωση, ως μια άλλη από την καθημερινή κατάσταση συνειδητότητας, ως μεθοριακή κατάσταση και ως περιθωρίου.
Σήμερα πιο εύκολα βιαζόμαστε να αποστασιοποιηθούμε από το Ιερό. Το ανάγουμε στον κόσμο της ψυχοπαθολογίας ως νεύρωσης ή στον κόσμο της κοινωνικής απόκλισης. Με τα μάτια που βλέπουμε την ιστορία και τα θρησκευτικά κείμενα καλούμαστε να επαν-ερμηνεύσουμε αυτό το περιθώριο και να μην βιαστούμε να το απομακρύνουμε από τη ζωή μας ως κάτι ξένο και αδιάφορο· ως κάτι που δεν μας αφορά και μάλλον μας ενοχλεί.
Εκτείνονται σε πολλά παραδείγματα χωρίς να φτάνουν σε βάθος, αλλά ανοίγουν έτσι ένα θέμα που έχει πολλές προεκτάσεις. Μας καλούν να δούμε και το θήλυ και το ιερό όχι απλώς ως αλληλένδετα, αλλά και ως αλληλοτροφοδοτούμενα. Η περιθωριοποίηση, η απαξίωση και η υποτίμηση και των δύο πλευρών σήμερα μας στερεί τη θέαση του κόσμου ως ολότητα και ενότητα· κι αυτή είναι η μεγαλύτερη αρρώστια της εποχής μας που δεν επιτρέπει να πράξουμε και να βιώσουμε, να εμπειριωθούμε τη ζωή μας.
Όσο μιλάμε για τα δικαιώματα των γυναικών, όσο κι αν μοιάζει μια εποχή επικράτησης της θηλυκότητας και της γυναικείας απελευθέρωσης η σημερινή, είναι το ακριβώς αντίθετο. Η θηλυκότητα ταυτίζεται με την επιφανειακότητα, την κενότητα, την ανευ περιεχομένου μορφή και εμφάνιση· την επιβεβαίωση ότι η γυναίκα και η θηλυκότητα εν γένει είναι μια μίμηση και μια απομίμηση της θηλυκής ενέργειας και δύναμης. Οι συζητήσεις αναλώνονται σε μια ανταγωνιστική ρητορική με την ανδρική δύναμη, κάτι που οι δύο ερευνήτριες αποφεύγουν συνειδητά.
Η θηλυκή δύναμη είναι αλληλοσυνδεόμενη με την ανδρική· αλληλοσυμπληρωματική μέσα σε κάθε οντότητα, όχι μόνο στους ανθρώπους και στα ζώα, αλλά σε κάθε ύπαρξη. Η αλληλοσυπληρωματικότητα αυτή μπορεί να γίνει ανταγωνιστική σε μια φθίνουσα κατάσταση, αλλά η ενότητα είναι αυτή που την ολοκληρώνει. Η θηλυκή δύναμη δεν είναι απλώς μια ιδεολογία. Είναι μια ενέργεια που θα πρέπει να λάβουμε όλη σοβαρά υπόψη, επειδή αντλεί από το χάος της ύπαρξης, έχει την ικανότητα να διερευνήσει το ανεξερεύνητο και δεν το κάνει, για να κυριαρχήσει πάνω του. Η θηλυκή ενέργεια είναι ανοιχτή στη δημιουργία και στη σύνδεση. Φέρνει την ένωση και όχι τη διαίρεση. Είναι απαραίτητη και ζωτικής σημασίας για τη συνέχιση της ζωής, όχι μόνο επειδή γεννάει, όχι μόνο επειδή είναι ικανή για ζωή και θάνατο, αλλά ακριβώς επειδή μπορεί να συνδέσει.
Το Θήλυ και το Ιερό, ένα έργο που κυκλοφόρησε το 1998 και μεταφράστηκε στα ελληνικά το 2001 από τις εκδόσεις Ψυχογιός είναι σήμερα εξαντλημένο, αλλά και πολυμελετημένο. Είναι επίσης αρκετά περιζήτητο και θα άξιζε να επανεκδοθεί, επειδή δεν είναι σε καμιά περίπτωση παλιό και ξεχασμένο. Είναι διαρκώς ζωντανά τα ζητούμενα που θέτει και δεν πρόκειται να ατονήσουν προς χάρη μιας επικαιρότητας ή επικαιροποίησης.
Οι ίδιες οι συγγραφείς εναποθέτουν προσωπικά τους βιώματα και προβληματισμούς, δικές τους αλήθειες κι όχι αφηρημένα σχήματα. Κάθε κεφάλαιο και μια επιστολή. Κάθε επιστολή και μια θέση. Κάθε θέση και ένα άνοιγμα προς της εξέταση μιας άλλης πλευράς της αλήθειας. Η πράξη είναι η τελευταία λέξη. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό.