Στην Έλλη.
Ενηλικίωση
Το πρώτο και προφανές είναι το πέρασμα από τα παιδικά χρόνια στην ενηλικίωση. Είναι το πέρασμα σε έναν άλλον κόσμο, που αρχικά τρομάζει και μόνο μέσα από τη φιλία καταφέρνουν να τον περάσουν.
Οι τέσσερις φίλοι εκπροσωπούν την καρδιά (Μάικ), το μυαλό (Ντάστιν), το σώμα (Λούκας) και τη διαίσθηση-ενόραση (Γουίλ). Αλλά ίσως και τα τέσσερα στοιχεία και τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Η τετράδα θεωρείται γενικώς πιο ολοκληρωμένος αριθμός, καθώς δημιουργεί μια νέα δύναμη από την ένωση.
Και μέσα στον κόσμο της ενηλικίωσης κατανοούμε ότι ο κόσμος που κατοικούμε κατοικούνταν πολύ πριν από εμάς και θα κατοικείται και μετά από εμάς. Κι αυτά τα ερείπια που συναντάμε έχουν κι αυτά τη δική τους ζωή· τη δική τους παρουσία· είναι παρόντα και ορατά. Μένει να στρέψουμε το βλέμμα μας πάνω τους και να τα αντικρύσουμε στα αλήθεια· να δούμε την ψυχή του κόσμου που αναπνέει.
Το παρελθόν δεν είναι κενό· έχει νόημα· πολλά ίσως νοήματα συγχρόνως. Είναι, όμως, αυτά τα νοήματα που φτάνουν ως εδώ.
Οι αντικρουόμενες δυνάμεις
Εκ πρώτης όψεως, βλέπουμε την κλασική αντιπαλότητα της δεκαετίας του ’80 που είχε κατακλείσει και όλα τα στοιχεία κουλτούρας και ιδίως τον κινηματογράφο: Αμερική εναντίον Ρωσίας. Έχουμε βέβαια τη μάχη της φωτιάς εναντίον του ψύχους (1ος κύκλος), τη μάχη νου και συναισθημάτων (2ος κύκλος), τη μάχη του πάνω και του κάτω ή της επιφάνειας και του βάθους (3ος κύκλος), τη μάχη του φωτός εναντίον του σκότους (4ος κύκλος), τη μάχη όλων εναντίον όλων (5ος κύκλος).
Είναι όμως και κάτι που γεννά αυτή η σύγκρουση και δείχνει ότι τα όρια μεταξύ των αντιθέτων γεννούν νέες δυνάμεις, που αλλιώς δεν θα υπήρχαν. Πάντα η παιδική ηλικία και η ενηλικίωση είναι ένα κομβικό σημείο σε όλες τις σεζόν.
Ο Χένρι εισβάλλει στη φιλήσυχη αμερικανική οικογένεια που κοιτάει τη δουλειά της, όσο αφήνει τον στρατό να κάνει τη δική του. Κι έρχεται η στιγμή που ο στρατός είναι αυτός που της παίρνει τα παιδιά, γιατί πλέον ο πόλεμος είναι στη γειτονιά της ή και μέσα στο σπίτι της.
Τα τέρατα
Είναι πλάσματα της φύσης και μάλιστα της γης, αλλά παραμορφωμένα. Π.χ. λουλούδι, αράχνη/χταπόδι, άνθρωπος, μέδουσα κοκ. Φαίνεται να είναι η εναγριωμένη και εξαγριωμένη φύση που παραμορφώθηκε και ζητάει διέξοδο.
Ο νοοβόρος που συνδέει τα πάντα σε ένα κοινό πνεύμα τα ωθεί να τρέφονται με λιπάσματα και χημικά καθαριστικά, παραπέμποντας στην τεράστια μόλυνση της γης, στη μαζικοποίηση των καλλιεργειών κλπ. που είδαμε να εμφανίζεται από τη δεκαετία του ’80 σε όλο τον κόσμο. Είχε ήδη αρχίσει νωρίτερα (ας θυμηθούμε τη χρήση εντομοκτόνων όπως το DDT)1, αλλά πλέον από τη δεκαετία του ’80 και μετά ήταν μια καθημερινότητα με ευρεία αποδοχή. Η χρήση χημικών καθαριστικών στα σπίτια, η χρήση χημικών λιπασμάτων στη γη και χημικών κάθε είδους στα καλλυντικά, τα φάρμακα κλπ. καταναλώνονταν αφειδώς και χωρίς καμιά ενοχή αλλά και γνώση.
Τα τέρατα εκφράζουν επίσης τις κεντρικές αντιθέσεις καλού κακού.
Τα Ντεμογκόργκον είναι πλάσματα του ψύχους και του πάγου. Τα τρέφει το κρύο και το σκοτάδι. Τα ενοχλεί το φως και η φωτιά.
Ο Νοοβόρος τρέφεται από τον νου· γι’ αυτό, μπορεί κανείς να έρθει σε επαφή με το άτομο που στοιχειώνει μέσω του καθαρού συναισθήματος.
Ο Βέκνα τρέφεται από το σκοτάδι και τις ενοχές. Οι ευτυχισμένες αναμνήσεις που συνδέονται με την αγάπη και τη φιλία είναι ο τρόπος να βγει κανείς από το σκοτάδι του. Ο Βέκνα, που είναι ο Χένρι ή 01 δημιουργήθηκε, επειδή αποκρυστάλλωσε τη δύναμή του χωρίς αγάπη.
3η σεζόν
Εκεί το κακό παίρνει τη μορφή κανονικών, συνηθισμένων ανθρώπων, που δεν πεθαίνουν, αλλά γίνονται κάτι σαν ζόμπι και κάνουν περισσότερο κακό, επειδή χάνεται η εμπιστοσύνη· δεν ξέρουν ποιος είναι ποιος, και είναι όλοι σαν αποβλακωμένοι μπροστά στις μεγάλες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές παντού: περισσότερη χαζή ευμάρεια, υπερκατανάλωση, απομόνωση και έλλειψη εμπιστοσύνης στον συνάνθρωπο, ατομισμός και αυτοματισμοί.
Τρέφονται με τα δηλητήρια που ποτίζεται η γη. Μπαίνουν μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό και τον καταστρέφουν, όπως και τη γη, που έχει μετατραπεί από ιερή σε τόπο τρομακτικό.
Το πέρασμα των παιδιών στην εφηβεία, που πλέον χάνουν τη διάθεση για παιχνίδι και στρέφονται στον έρωτα γίνεται σε αυτή την εποχή. Κι αρχίζουν και κάποιοι από αυτούς να εντυπωσιάζονται με όλα αυτά. Ας θυμηθούμε την Ιλέβεν με την Μαξ στο εμπορικό κέντρο να ψωνίζουν. Τους υπόλοιπους να ψάχνουν δώρα στο εμπορικό και τα παλιά καταστήματα να ξεπέφτουν και να κλείνουν. Μόνο ο Ντάστιν κι ο Στιβ μένουν πιο σταθεροί σε ό,τι πρέσβευαν. Δουλεύουν και κατασκοπεύουν στο εμπορικό, δεν διασκεδάζουν ούτε πάνε για ψώνια, όπως οι άλλοι.
Κι ας μην ξεχνάμε στην 3η σεζόν το εμπορικό κέντρο που στο υπόγειό του διακινείται η τροφή της μηχανής που ανοίγει την πύλη για το τέρας. Και που εκεί ενώνεται το εργαστήριο πειραμάτων (επιστήμη) με το εμπορικό κέντρο (η καρδιά του καπιταλισμού και της απρόσωπης σχέσης-ζωής). Το φως σε αυτή τη σεζόν είναι ενοχλητικό και επίπεδο. Μας ανακουφίζει σχεδόν η έλευση της νύχτας και του σκότους. Με την έναρξη της μάχης αρχίζει η αμφισβήτηση αυτής της τεχνητής και επίπλαστης χαράς.
Παιγνίδι
Το προφανές είναι ότι όλα συνδέονται με το D&D. Αλλά το παιχνίδι είναι ο βοηθός από τα περάσματα της ζωής: παιδική ηλικία-εφηβεία-ενηλικίωση-γονεϊκότητα-γηρατειά. Η σύνδεση με το D&D είναι πάνω από όλα ένα σχόλιο στον χρόνο. Ο χρόνος της φιλοσοφίας και της φυσικής δεν είναι ούτε ο γραμμικός ούτε καν ο κυκλικός χρόνος· είναι ο χρόνος καθρέφτισμα· ο χρόνος που δεν έχει πριν ή μετά, παρελθόν και μέλλον. Μέσα στο τώρα κοχλάζουν όλες οι δυνατότητες.
Δεν είναι τυχαίο ότι όλα ξεκινούν από το παιχνίδι και όλα τελειώνουν σε αυτό. Όλοι είναι μέσα στο παιχνίδι. Κι αυτό δεν είναι τυχαίο. Το παιχνίδι είναι ο πραγματικός χρόνος, ο ξανακερδισμένος· αυτός που πραγματικά τον βιώνεις ως παρόν, ακόμη κι όταν μεγαλώνεις. Το παιχνίδι σε συνδέει με το τώρα και με τον αληθινό εαυτό σου. Δεν είναι ελεύθερος χρόνος· είναι αληθινός χρόνος.
Μόνο χάρη στο παιχνίδι μπορείς να δεις την αλήθεια κι η αλήθεια είναι τρομακτική. Αλλά αν συνεχίσεις χωρίς να φοβάσαι, τότε μόνο θα δεις κι άλλα. Κι όσα κι αν δεις, θα επιστρέφεις· πάντα θα επιστρέφεις στην αρχή, εκεί που όλα ξεκίνησαν. Η αγάπη σε κάνει να επιστρέφεις: ενώνει το σύμπαν, όπως έλεγε κι ο φίλος μας ο Εμπεδοκλής. Και ο Πλάτων στο σπήλαιό του έβαλε όσους είδαν το φως πάλι να επιστρέφουν στο βάθος της σπηλιάς να βρουν τους υπόλοιπους που βλέπουν ακόμη τις σκιές.
Αλλά ας επιστρέψουμε στο παιγνίδι. Χωρίς να παίζεις, χωρίς να είσαι παιδί, δεν μπορείς να δεις πραγματικά. Θα αναλύεις, θα έχεις την πληροφορία (όπως ο καθηγητής τους στο γυμνάσιο που έχει τις γνώσεις φυσικής, αλλά ποτέ δεν συμμετέχει, απλώς είναι ένας καλός οδηγός ή βοηθός), αλλά δεν θα μπορείς να δεις και να μπεις κάπου αλλού.
Ναι, όλα ορίζονται εξ αρχής από το παιγνίδι, επειδή εκεί υπάρχουν συγκεκριμένα μονοπάτια και κανόνες, ένας συγκεκριμένος σκοπός. Δεν έχεις παρά να φτάσεις ως το τέλος του παιγνιδιού. Δεν είναι όλα σχετικά, ο καθένας δεν έχει τους δικούς του κανόνες. Το παιγνίδι είναι ένα για όλους όσους συμμετέχουν σε αυτό. Με τους ίδιους κανόνες παίζουν όλοι ασχέτως αν έχει ο καθένας τη δική του τακτική.
Έτσι, λοιπόν, όλα ξεκινούν με το D&D, πώς αλλιώς θα μπορούσε να είναι;
01 και 11
Ο Χένρι ή 01 ενώ είχε τις ίδιες δυνάμεις με την 11, τελικά πήγε στην άλλη άκρη, επειδή δεν είχε αγάπη. Η 11 σκέφτηκε τη μητέρα της να της λέει σε αγαπώ, την ώρα που γεννήθηκε και έτσι πήρε τη δύναμή της στην τελική μάχη με τον 01. Δίκιο είχε αρχικά σε όλα ο 01, αλλά η έλλειψη αγάπης τον έφερε στο άλλο άκρο. Είχε και καλές προθέσεις και καλό σκοπό. Αλλά διαμόρφωσε τη δύναμή του χωρίς να έχει αγάπη. Κι ο «Μπαμπάς» τους μελετούσε το μυαλό τους, τη μνήμη, τα συναισθήματα, αλλά τους απόκοβε από την ουσία της ζωής. Ως πειραματόζωο ο άνθρωπος δεν είναι άνθρωπος· είναι αντικείμενο. Αυτό που τον κάνει άνθρωπο είναι η σχέση του με τον κόσμο. Η αγάπη που τον συνδέει με όλα. Οι ικανότητες δεν αρκούν. Όσο ξεχωριστός κι αν είναι κάποιος, όσο προικισμένος κι αν είναι, χωρίς συναισθήματα μεταμορφώνεται σε ένα τέρας.
Αναφορές
Η σκηνή του Έντι που παίζει Metallica και η μάχη τους με τις νυχτερίδες ήταν ένας ύμνος metal! Επική στιγμή στην κυριολεξία και επιτέλους επαναφέρει τη λέξη ήρωας στο λεξιλόγιό μας. Μια έννοια που αφεθήκαμε να ξεχάσουμε και στερήσαμε από τα σημερινά παιδιά κάθε ηλικίας. Για να μην πούμε για τον Χόπερ στην τελική μάχη με τα Ντεμογκόργκον που είναι ένας φόρος τιμής στον Κόναν με αμφίεση Κάπτεν Αμέρικα. Κι ας μην ξεχνάμε το γνωστό σε εμάς ως Στάσου πλάι μου και τα άλλα έργα του Stepehen King.Ναι, οι ήρωες των παιδικών μας χρόνων επιστρέφουν, όχι ως νοσταλγία ή φαντάσματα· ως καθαρό συναίσθημα και αναβίωση μιας άλλης ζωής. Οι αναφορές μας υπενθυμίζουν πόσο συνδεδεμένα είναι όλα, και το καλό με το κακό εν προκειμένω. Κι ό,τι θεωρούμε καλό και κακό.
Και με όλες αυτές τις αναφορές ακόμη και στο καράτε και στο καράτε κιντ, και στις ταινίες δράσεις της εποχής 80s, επαναφέρει το αφήγημα των δικών μας γενεών. Οι γενιές που σήμερα είναι 40 με 50 δεν αφηγούνται στους νεότερους τις δικές τους ιστορίες. Το νήμα της αφήγησης έχει κοπεί ή έχει αποδυναμωθεί. Οι σημερινοί μεσήλικες κάνουν ότι δεν έχουν παρελθόν, προκειμένου να κάνουν σήμερα τους νέους και να φαίνονται ότι ακόμη ανήκουν στο τώρα. Οι σημερινοί παππούδες αφηγούνταν τις ιστορίες τους, το επιδίωκαν το συλλογικό και ατομικό τους αφήγημα. Η κρίση της αφήγησης, που λέει κι ο Χαν στο ομώνυμο βιβλίο του, απονοηματοδοτεί το παρελθόν και το παρόν, άρα και το μέλλον. Απονοηματοδοτεί τη ζωή όπως βιώνεται. Καθιστά αόρατο το κοντινό του παρελθόν που έχει αφήσει ίχνη στο σήμερα και μας έφερε εδώ.
Και μέσα από το Stranger Things είναι σαν να επανασυνδέεται το νήμα. Οι σημερινοί πιτσιρικάδες που το βλέπουν μαθαίνουν ουσιαστικά πώς μεγαλώσαμε εμείς: τις αναφορές μας, τη νοοτροπία μας, το αίσθημα στη φιλία, ακόμη κι αν δεν πετύχαινε. Την αγάπη, τη χαρά, τη σύνδεση. Κι αυτό επανέρχεται.
Το τέλος
Οι μικρότεροι σε ηλικία που εστίασαν στη δράση και στις μάχες τεράτων και ανθρώπων, ίσως δεν έμειναν ευχαριστημένοι. Ήθελαν ίσως κάτι πιο ξεκάθαρο. Ήθελαν μια πιο χολιγουντιανή εκδοχή. Όμως το βασικό θέμα της σειράς είναι η φιλία και η αγάπη ως τρόποι αντίστασης απέναντι σε κάθε κίνδυνο· κάθε ζημιά· κάθε λάθος· κάθε τέλος· κάθε καταστροφή. Όπως στην πραγματική ζωή.
Κι όμως όλα τα ανθρώπινα, όσα μας συνδέουν με τον κόσμο εκεί έξω, είναι διάσπαρτα στη σειρά. Και στη ζωή. Αρκεί να βγούμε εκεί έξω να τα αναζητήσουμε. Όσοι σήμερα είστε πιτσιρικάδες αναζητήστε ιστορίες· ρωτήστε τους γονείς σας να σας πουν πώς έζησαν αυτοί. Ξέρω, θα πείτε τώρα ότι πάνε αυτά, ότι εσείς θέλετε να ζήσετε στο τώρα. Και καλά κάνετε· αλλά κανένα τώρα δεν στέκει μόνο του χωρίς το χθες. Κάντε το για εσάς, όχι για τους γονείς σας κι ούτε για κανέναν.
Κάντε το, για να μπορείτε να σταθείτε ανάμεσα στις νυχτερίδες και εσείς να τις νικήσετε αυτή τη φορά.
Σημείωση:
1Σε αυτό το θέμα είναι εξαιρετικό το βιβλίο της Rachel Carson Σιωπηλή άνοιξη. Εκδόσεις Κάκτος.
Κείμενο: Αναστασία Καραβασιλείου